หลวงปู่ฝั้น อาจาโร เคยสอนไว้ว่า มนุษย์ในโลกนี้แบ่งได้เป็น 7 จำพวก ไม่ใช่ตามชาติ ศาสนา หรือฐานะ แต่แบ่งตามระดับจิตใจของแต่ละคน ว่าใครกำลังดำเนินชีวิตอยู่ด้วยจิตใจแบบใด บางคนอาจยังจมอยู่ในกิเลสหยาบหนา ขณะที่บางคนจิตใจละเอียดประณีตจนใกล้ชั้นพรหมหรือพระอรหันต์
.
การรู้จำพวกของตัวเอง จึงเป็นการ ดูใจ เพื่อไม่ให้เราหลงคิดว่าตัวเองเป็นมนุษย์ที่แท้จริง ทั้งที่หัวใจอาจกำลังเป็นสัตว์เดรัจฉาน เปรต หรือนรกโดยไม่รู้ตัว...
.
1. มนุสสติรัจฉาโน (มนุษย์สัตว์เดรัจฉาน)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจเหมือนสัตว์เดรัจฉาน เต็มไปด้วยความเกียจคร้าน ขาดศีลธรรม เอาแต่สนองกิเลส ไม่รู้บุญคุณคนอื่น ไม่แยกผิดถูก ขาดการพิจารณา การกระทำไร้สติ ไม่คิดถึงผลกรรม เมื่อจากโลกนี้ไป ก็มีแนวโน้มจะไปเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานตามสภาพจิตที่หยาบกระด้าง
.
 2. มนุสสนิรเย (มนุษย์นรก)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจเต็มไปด้วยโทสะ ความโกรธ เกลียด อาฆาตพยาบาท ไม่ละเว้นที่จะทำบาป ทำร้ายผู้อื่นทั้งกาย วาจา ใจ การกระทำโหดร้าย เหี้ยมเกรียม หรือไร้เมตตา ทำให้จิตใจดำมืดเหมือนอยู่ในนรก เมื่อจากโลกนี้ไปก็มีแนวโน้มจะไปเกิดในนรกตามสภาพจิตใจที่ได้สร้างกรรมอันแรงกล้าไว้
.
3. มนุสสเปโต (มนุษย์เปรต)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่หัวใจเต็มไปด้วยความโลภ ความอยาก ไม่รู้จักพอ ใจเร่าร้อนเหมือนอยู่ในเปตภูมิ เอาแต่หาทรัพย์หาสิ่งสนองตัณหา เบียดเบียนผู้อื่นเพื่อให้ได้สิ่งที่ต้องการ เมื่อจากโลกนี้ไปก็มีแนวโน้มจะไปเกิดเป็นเปรตเพราะจิตใจฝังอยู่กับความหิวกระหายตลอดเวลา
.
4. มนุสสเทโว (มนุษย์เทวดา)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจเปี่ยมด้วยคุณธรรม มีทาน ศีล ภาวนา รู้จักเคารพนอบน้อมต่อผู้มีพระคุณ ใจอ่อนโยน เมตตา ยินดีต่อความสำเร็จของผู้อื่น ไม่เบียดเบียนใคร การกระทำงดงามเป็นที่รักของผู้คน เมื่อสิ้นชีวิตก็มีแนวโน้มไปเกิดในสวรรค์เป็นเทวดาหรือเทวธิดา
.
 5. มนุสสพรหมา (มนุษย์พรหม)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจสงบ บริสุทธิ์ มีพรหมวิหาร 4 ครบถ้วน ได้แก่ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา มีความสุขที่ไม่ขึ้นอยู่กับวัตถุ ไม่หวั่นไหวต่อโลกธรรม หัวใจว่างไม่มีอะไร เหมือนอากาศ ว่างเปล่าหมดเหลือแต่อรูปจิต เมื่อสิ้นชีวิตจิตละเอียดนี้จะนำไปเกิดในพรหมโลกไปเป็นพรหม ท้าวมหาพรหม นางมหาพรหม
.
6. มนุสสอรหัตโต (มนุษย์พระอรหันต์)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจหลุดพ้นจากกิเลสทั้งปวง มีจิตบริสุทธิ์หมดจด ปัญญาแจ้ง ละกิเลสละตัณหา กิเลสคือใจเศร้าหมอง ตัณหาคือใจทะเยอทะยานดิ้นรนกระวนกระวาย สามารถละ ราคะ โลภะ โทสะ โมหะ อวิชชา ตัณหาอุปาทาน ภพชาติ ละขาดในสันดาน ไม่มีสิ่งเหล่านี้ในจิตใจ เมื่อดับขันธ์ไปก็เข้าสู่นิพพาน ดับทุกข์ในวัฏสงสาร ไม่ต้องเวียนว่ายตายเกิดอีก
.
7. มนุสสพุทโธ (มนุษย์พระพุทธเจ้า)
มนุษย์ประเภทนี้ ถึงร่างจะเป็นคน แต่จิตใจตรัสรู้สมบูรณ์ด้วยพระสัมมาสัมโพธิญาณ รอบรู้ทุกสภาวะ อยู่เหนือทุกข์ทั้งปวง สิ้นชีวิตดับสนิทในพระปรินิพพาน เป็นที่สุดแห่งวัฏสงสาร
แต่ก่อนพระพุทธเจ้าก็เป็นมนุษย์เหมือนกับพวกเรานี่แหละ มีบิดามารดา บุตรภรรยา แต่ท่านประพฤติปฏิบัติ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง เป็นสยัมภู ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง ไม่มีบุคคลผู้ใดหรือใครแนะนำพร่ำสอน รู้ด้วยตนเองเป็นสยัมภู รู้แจ้งแทงตลอด ไม่มีที่ปกปิดแก่สัตว์ทั้งหลาย
.
สุดท้าย… แม้เราจะเกิดมาเป็นมนุษย์เหมือนกัน แต่สิ่งที่ทำให้เราต่างกันคือหัวใจ
ใจของเรากำลังอยู่ในจำพวกใด? หรือเราจะเลือกฝึกฝนจนหัวใจสูงขึ้น… นั่นคือสิ่งที่เราต้องตอบตัวเอง
.
บทความนี้ไม่ใช่เพื่อให้ตัดสินใคร แต่เพื่อให้เรารู้จักใจของตัวเอง เพราะเมื่อหัวใจคุณเปลี่ยน พลังของสิ่งต่างๆรอบตัวก็จะเปลี่ยนตาม