“ระบำจ้ำบ๊ะ” ที่มาของคำว่า “เปิดหวอ”
มหรสพสุดฮือฮาในกรุงเทพฯ ยุคเก่า
ㅤ
ราว 70–100 ปีก่อน กรุงเทพฯ ในยามค่ำคืนไม่ได้เงียบเหงาอย่างที่หลายคนคิดตรงกันข้าม เมืองหลวงในช่วง ทศวรรษ 2460–2480 กำลังคึกคักไปด้วยความบันเทิงรูปแบบใหม่ โรงภาพยนตร์ ร้านกาแฟ คลับ บาร์ และโรงเต้นรำผุดขึ้นทั่วเมือง โดยเฉพาะในย่าน เยาวราช บางรัก และวังบูรพา
ㅤ
แต่ในบรรดามหรสพทั้งหมด ไม่มีอะไรสร้างความตื่นเต้นให้ผู้คนได้มากเท่ากับการแสดงที่เรียกว่า “ระบำเปลือยกาย” หรือที่คนในยุคนั้นเรียกกันติดปากว่า “ระบำโป๊”
--------------
ระบำโป๊ของ “นายหรั่ง”
การแสดงที่โด่งดังที่สุดในยุคนั้นคือคณะของ นายหรั่ง เรืองนาม ซึ่งมีชื่อเรียกกันหลายแบบ เช่น
• ระบำนายหรั่งหัวแดง
• ระบำมหาเสน่ห์ หรือ “ระบำโป๊”
นักเต้นหญิงจะออกมาเต้นบนเวทีในสภาพที่แทบจะเปลือยกายทั้งหมด แต่ยังมีการปกปิดบางส่วน วับแวม สำหรับสังคมไทยในยุคนั้น การแสดงแบบนี้ถือว่า แรงและหวือหวาอย่างมากแล้ว
--------------
การเกิดขึ้นของ “ระบำจ้ำบ๊ะ”
ต่อมาในปี พ.ศ. 2476 ได้มีการแสดงรูปแบบใหม่เกิดขึ้น เรียกว่า “ระบำจ้ำบ๊ะ” เปิดแสดงครั้งแรกในงานออกร้านที่ วัดชนะสงคราม ค่าเข้าชมประมาณ 1 บาท ไม่นานนัก ระบำจ้ำบ๊ะก็แพร่หลายไปทั่วกรุงเทพฯ โดยเฉพาะตาม งานวัดใหญ่ จนมีคนกล่าวกันว่า
ㅤ
“งานวัดใดไม่มีโรงจ้ำบ๊ะ
งานนั้นอาจกร่อยไปเลยก็ได้”
--------------
การเกิดขึ้นของ “ระบำจ้ำบ๊ะ”
ต่อมาในปี พ.ศ. 2476 ได้มีการแสดงรูปแบบใหม่เกิดขึ้น เรียกว่า “ระบำจ้ำบ๊ะ” เปิดแสดงครั้งแรกในงานออกร้านที่ วัดชนะสงคราม ค่าเข้าชมประมาณ 1 บาท ไม่นานนัก ระบำจ้ำบ๊ะก็แพร่หลายไปทั่วกรุงเทพฯ โดยเฉพาะตาม งานวัดใหญ่ จนมีคนกล่าวกันว่า "งานวัดใดไม่มีโรงจ้ำบ๊ะ
งานนั้นอาจกร่อยไปเลยก็ได้"
--------------
เต้นไป เปลื้องผ้าไป
โรงจ้ำบ๊ะมักสร้างเป็นโรงชั่วคราว ใช้ผ้าใบกั้นเป็นคอก ภายในมีเวทีสูงกว่าที่นั่งเล็กน้อย และมีเก้าอี้ไม้เรียงเป็นแถว ก่อนเริ่มการแสดงจะมีการ เชียร์แขกหน้าโรง เมื่อมีคนดูมากพอ การแสดงจึงเริ่มขึ้น นักเต้นหญิงจะออกมาเต้นตามจังหวะดนตรี โดยมีวงดนตรีเล็ก ๆ บรรเลง เช่น
แตรทรัมเปต / คลาริเนต / ทรอมโบน / กลอง และฉาบ
ท่าเต้นมักเน้นการ ยกแข้งยกขาสูง คล้ายการเต้น Cancan ของยุโรป ระหว่างการเต้น นักแสดงจะ ค่อย ๆ เปลื้องเสื้อผ้าออกทีละชิ้น
ㅤ
ช่วงที่ผู้ชมรอคอย : “เปิดหวอ”
เมื่อการแสดงใกล้ถึงตอนท้าย ผู้ชมมักจะเริ่มส่งเสียงเชียร์
“เปิดหวอ! เปิดหวอ!”
คำว่า “หวอ” ในที่นี้หมายถึงอวัยวะเพศหญิง
แม้จะดูเหมือนเปิดเผยทั้งหมด แต่จริง ๆ แล้วนักแสดงยังมีการปกปิดไว้ เช่น
• พอกแป้งหรือดินสอพองจนขาวโพลน
• ใช้ใบตอง
• ใช้ดอกเฟื่องฟ้ามัดเป็นช่อปิดบัง
ㅤ
ช่วงไคลแมกซ์ของการแสดงเรียกว่า “ยุทธหัตถี”
นางระบำจะเปิด “หวอ” ของตน แล้วทำท่าชนกับของนักเต้นอีกคนหนึ่ง ก่อนจะวิ่งกลับหลังเวที เป็นอันจบการแสดง
--------------
เมื่อเข้าสู่ช่วง สงครามโลกครั้งที่ 2 กรุงเทพฯ ต้องเผชิญกับการทิ้งระเบิดจากฝ่ายสัมพันธมิตร เสียง หวอเตือนภัยทางอากาศ ดังขึ้นเป็นระยะ แต่คณะระบำของนายหรั่งยังคงเปิดการแสดงต่อไป แม้บางครั้งต้องหยุดกลางคัน
จนมีคนเล่ากันว่า
ㅤ
ผู้ชมบางคนแทบจะ ลืมเสียงหวอจากระเบิด
เพราะมัวแต่จับจ้องอยู่กับการ
“เปิดหวอ” ของนางระบำบนเวที
--------------
แม้ระบำโป๊และระบำจ้ำบ๊ะจะถูกวิจารณ์จากคนบางกลุ่มว่าไม่เหมาะสม แต่ในอีกมุมหนึ่ง การแสดงเหล่านี้ก็สะท้อนให้เห็นถึง
• วิถีชีวิตยามค่ำคืนของกรุงเทพฯ
• อิทธิพลวัฒนธรรมตะวันตก
• และความต้องการความบันเทิงของผู้คนในยุคนั้น
ㅤ
เรื่องราวของ “ระบำจ้ำบ๊ะ” และคำว่า “เปิดหวอ” จึงกลายเป็นอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ของความบันเทิงในกรุงเทพฯ ที่ยังถูกเล่าขานมาจนถึงทุกวันนี้