เรื่องทรยศหักหลังเขมร จากบรรพบุรุษถึงวิกฤติ ร.ศ. 112
“เพื่อนบ้าน” มักเป็นคำที่ชวนให้นึกถึงความใกล้ชิดและเกื้อกูล แต่สำหรับสยามกับเขมรแล้ว ความสัมพันธ์นี้เต็มไปด้วยแผลเก่า รอยร้าว และคำพูดเสียดแทงว่า “เขมรหักหลังเรามาตั้งแต่บรรพบุรุษ”
.
ย้อนกลับไป วิกฤติ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) สยามต้องเผชิญหน้ากับจักรวรรดิฝรั่งเศสที่ยกกองเรือมาปักหลักหน้าปากน้ำเจ้าพระยา บีบให้สยามต้องยกดินแดนลาวฝั่งซ้ายโขงให้ไปโดยไม่อาจต่อรอง
.
แต่สิ่งที่ตำราเรียนไทยมักไม่เน้นคือเขมรไม่ได้เป็นเพียงผู้ชมเงียบ ๆ
ในตอนนั้น กัมพูชาตกอยู่ใต้ “การคุ้มครอง” ของฝรั่งเศสแล้ว คนท้องถิ่นจำนวนไม่น้อยกลายเป็นหูเป็นตา ส่งข่าว เส้นทาง และความลับของสยามให้ฝรั่งเศสอย่างเอาการเอางาน กองทัพฝรั่งเศสจึงเดินหมากได้แม่นยำราวกับมีแผนที่ลับในมือ
.
ในสายตาสยาม—นี่คือการ แทงข้างหลัง
แต่ในสายตาเขมร—นี่คือโอกาส ปลดแอกจากการถูกครอบงำของสยาม
.
เพื่อนบ้านที่เคยอยู่ใต้เงา เมื่อมีโอกาสก็เลือก “หันมีดใส่” ฝ่ายที่เคยอยู่เหนือกว่า แล้วไปโอบกอดจักรวรรดินิยมผู้มาใหม่แทน
.
 บทเรียนที่ยังไม่เก่า
เรื่องนี้ทำให้วลี “เขมรหักหลัง” กลายเป็นบาดแผลทางความทรงจำที่สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ทั้งที่หากมองอีกมุม มันอาจไม่ใช่การทรยศ แต่คือการดิ้นรนของประเทศเล็ก ๆ ที่ถูกบีบคั้นให้อยู่รอดท่ามกลางยักษ์ใหญ่
.
ประวัติศาสตร์จึงชวนขมขื่น—ใครเล่าจะอยากเป็นเพื่อนบ้านที่ซื่อสัตย์ หากความซื่อสัตย์นั้นแลกมาด้วยการถูกกดหัว?