นักวิทยาศาสตร์ สงคราม และศีลธรรม
โศกนาฏกรรมปรมาณู: ฮิโรชิมา–นางาซากิ และบทบาทของออพเพนไฮเมอร์
เช้าวันที่ 6 สิงหาคม ค.ศ. 1945 ท้องฟ้าเหนือเมืองฮิโรชิมาเงียบสงบก่อนจะถูกฉีกขาดด้วยแสงวาบที่สว่างจ้าเกินกว่าที่ใครจะจินตนาการได้ ระเบิดปรมาณูลูกแรกในประวัติศาสตร์การสงครามถูกทิ้งลงจากเครื่องบินของ สหรัฐอเมริกา เป้าหมายคือ ฮิโรชิมา สามวันต่อมา เมือง นางาซากิ ก็เผชิญชะตากรรมเดียวกัน
.
เหตุการณ์นี้ไม่เพียงยุติสงครามโลกครั้งที่สองในสมรภูมิแปซิฟิก แต่ยังเปิดประตูสู่ยุคปรมาณูที่มนุษยชาติต้องใช้ชีวิตอยู่ใต้เงาของอาวุธทำลายล้างสูงสุดนับแต่นั้นมา เรื่องราวของมันไม่ได้เริ่มต้นที่ญี่ปุ่น หากเริ่มต้นก่อนหน้านั้นหลายปีในห้องทดลองและกระดาษคำนวณของนักฟิสิกส์ทั่วยุโรป เมื่อแนวคิดเรื่องพลังงานจากนิวเคลียร์เริ่มเป็นรูปเป็นร่างจากสมการ E=mc² ของ Albert Einstein และการค้นพบการแตกตัวของนิวเคลียสอะตอมในปลายทศวรรษ 1930 นักวิทยาศาสตร์จำนวนหนึ่งตระหนักว่าพลังงานที่ปลดปล่อยออกมานั้นมหาศาลพอจะกลายเป็นอาวุธได้
.
ในปี 1939 ไอน์สไตน์ร่วมลงนามในจดหมายถึงประธานาธิบดีแฟรงกลิน ดี. โรสเวลต์ เตือนถึงความเป็นไปได้ที่นาซีเยอรมนีอาจกำลังพัฒนาอาวุธชนิดนี้ จดหมายฉบับนั้นกลายเป็นแรงผลักดันให้รัฐบาลอเมริกันตั้งโครงการลับสุดยอดชื่อ Manhattan Project ซึ่งมีเป้าหมายชัดเจนคือสร้างระเบิดปรมาณูก่อนฝ่ายอักษะให้ได้ โครงการนี้รวบรวมนักวิทยาศาสตร์ระดับหัวกะทิจากหลายประเทศไปยังห้องทดลองลอสอะลามอสในรัฐนิวเม็กซิโก และบุคคลสำคัญที่ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้อำนวยการด้านวิทยาศาสตร์คือ J. Robert Oppenheimer ออพเพนไฮเมอร์ไม่ใช่ผู้ค้นพบฟิสิกส์นิวเคลียร์ตั้งต้น แต่เขาคือผู้ประสานมันทั้งหมดเข้าด้วยกัน
.
เขามีบทบาทรวบรวมทีม ออกแบบแนวคิดทางเทคนิค ควบคุมการทดลอง และผลักดันการสร้างระเบิดให้สำเร็จภายในเวลาจำกัด ภายใต้แรงกดดันจากสงคราม การทดสอบครั้งแรกในทะเลทรายนิวเม็กซิโกเมื่อเดือนกรกฎาคม 1945 ประสบความสำเร็จ โลกจึงเข้าสู่ยุคใหม่อย่างไม่มีวันหวนกลับ เมื่อรัฐบาลสหรัฐตัดสินใจใช้ระเบิดจริงกับญี่ปุ่น เหตุผลในเวลานั้นคือเพื่อเร่งให้ญี่ปุ่นยอมจำนนและหลีกเลี่ยงการบุกภาคพื้นดินที่อาจคร่าชีวิตทหารจำนวนมาก
.
ระเบิดลูกแรกทำให้ฮิโรชิมาถูกทำลายเป็นวงกว้าง มีผู้เสียชีวิตทันทีหลายหมื่นคนและเพิ่มขึ้นภายหลังจากผลของรังสี สามวันต่อมานางาซากิก็เผชิญความสูญเสียในลักษณะเดียวกัน ภายในสิ้นปี 1945 ยอดผู้เสียชีวิตรวมกันประเมินว่าสูงกว่าหนึ่งแสนคน เหตุการณ์นี้ทำให้จักรพรรดิฮิโรฮิโตะประกาศยอมจำนน ญี่ปุ่นสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง แต่คำถามทางศีลธรรมเกี่ยวกับการใช้อาวุธชนิดนี้ยังคงถกเถียงมาจนถึงปัจจุบัน หลังสงคราม
.
ออพเพนไฮเมอร์กลายเป็นสัญลักษณ์ของยุคปรมาณู เขาเคยกล่าวอ้างอิงคัมภีร์ภควัทคีตาว่า “บัดนี้ข้าคือความตาย ผู้ทำลายล้างโลก” สะท้อนความรู้สึกซับซ้อนระหว่างความสำเร็จทางวิทยาศาสตร์กับผลลัพธ์อันโหดร้าย ต่อมาเขาสนับสนุนการควบคุมอาวุธนิวเคลียร์และคัดค้านการพัฒนาอาวุธที่ทรงพลังยิ่งกว่า จนถูกสอบสวนด้านความมั่นคงในยุคสงครามเย็น
.
หลังความสูญเสียมหาศาลในปี 1945 ทั้ง ฮิโรชิมา และ นางาซากิ ได้รับการฟื้นฟูและพัฒนาขึ้นใหม่อย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันทั้งสองเมืองเป็นเมืองใหญ่ที่มีชีวิตชีวา มีมหาวิทยาลัย อุตสาหกรรม ท่าเรือ และชุมชนที่เข้มแข็ง ฮิโรชิมามีประชากรกว่าล้านคน เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจของภูมิภาคชูโกกุ และเป็นที่ตั้งของสวนสันติภาพ (Peace Memorial Park) กับอาคารโดมปรมาณูที่คงสภาพไว้เป็นอนุสรณ์เพื่อเตือนใจโลกถึงผลของอาวุธนิวเคลียร์
.
ส่วนนางาซากิเป็นเมืองท่าประวัติศาสตร์ที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดดเด่นด้วยสวนสันติภาพและพิพิธภัณฑ์ระเบิดปรมาณูที่บอกเล่าเรื่องราวผู้รอดชีวิตอย่างละเอียด ทั้งสองเมืองกลายเป็นสัญลักษณ์ของ “สันติภาพ” มากกว่าความพินาศ มีการจัดพิธีรำลึกทุกปีในวันที่ 6 และ 9 สิงหาคม เพื่อไว้อาลัยผู้เสียชีวิตและย้ำคำมั่นว่าจะไม่ให้โศกนาฏกรรมเช่นนั้นเกิดขึ้นอีก