อิบนุ ซีนา แพทย์ นักคิด และผู้วางรากฐานวิทยาศาสตร์การแพทย์โลก
ในยุคที่โลกตะวันตกยังจมอยู่ในยุคมืด ความรู้ทางการแพทย์ยังสับสนปนเปด้วยความเชื่อเรื่องปีศาจและวิญญาณ ในอีกฟากหนึ่งของโลกอิสลาม กลับมีชายผู้หนึ่งลุกขึ้นมาท้าทายความไม่รู้ ด้วยความเฉลียวฉลาดเหนือวัย เขาคือ อบู อะลี อิบนุ ซีนา ชายผู้เปลี่ยนโฉมหน้าวงการแพทย์ และได้รับการจารึกว่าเป็นหนึ่งในอัจฉริยะที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ
.
อิบนุ ซีนาเกิดเมื่อปี ค.ศ. 980 ที่เมืองบุคคารา ในดินแดนเปอร์เซีย ซึ่งปัจจุบันอยู่ในประเทศอุซเบกิสถาน พ่อของเขาเป็นข้าราชการที่ให้ความสำคัญกับการศึกษา เขาจึงเติบโตในบ้านที่อบอวลด้วยหนังสือ นักปราชญ์ และการสนทนาทางปรัชญา ตั้งแต่อายุยังไม่ถึงสิบปี อิบนุ ซีนาก็สามารถท่องจำอัลกุรอานได้หมด และแสดงความสามารถด้านตรรกศาสตร์และคณิตศาสตร์อย่างน่าทึ่ง
.
เมื่อเข้าสู่วัยรุ่น เขาหันมาสนใจศาสตร์แห่งการแพทย์ ด้วยความรู้ที่รวบรวมจากตำราโบราณ และการสังเกตผู้ป่วยจริง เขาสามารถรักษาโรคที่แพทย์ทั่วไปในยุคนั้นยังเข้าไม่ถึง เมื่ออายุเพียง 18 ปี เขาสามารถรักษาพระราชาของเมืองบุคคาราจากอาการเจ็บป่วยเรื้อรัง ซึ่งเป็นโอกาสที่เปลี่ยนชีวิต เพราะทำให้เขาได้เข้าถึงห้องสมุดหลวง ที่เต็มไปด้วยตำราโบราณจาก
หลากหลายวัฒนธรรมทั้งอาหรับ กรีก เปอร์เซีย และอินเดีย การอ่านแบบไม่หยุดยั้งนี้หล่อหลอมให้เขากลายเป็นนักคิดผู้ลึกซึ้งและรอบด้าน
.
แม้จะอายุยังน้อย แต่อิบนุ ซีนาก็ได้รับการยอมรับว่าเป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เขาเดินทางไปรับราชการในหลายเมืองทั่วเปอร์เซีย ควบคู่กับการเขียนหนังสือและให้คำปรึกษาเรื่องวิทยาศาสตร์ ปรัชญา และศาสนาแก่ผู้มีอำนาจ ท่ามกลางสงครามและความวุ่นวายของยุค เขายังคงเดินหน้าศึกษาและเขียนตำรามากกว่า 450 เล่ม ครอบคลุมทั้งการแพทย์ ดาราศาสตร์ ฟิสิกส์ จิตวิทยา และปรัชญา แม้ปัจจุบันจะหลงเหลือเพียงประมาณ 240 เล่ม แต่ผลงานเหล่านั้นก็ยังทรงคุณค่าทางวิชาการมาจนถึงปัจจุบัน
.
ผลงานที่ทำให้อิบนุ ซีนาเป็นที่จดจำไปทั่วโลก คือ “อัล-กานูน ฟี อัต-ฏิบ” (The Canon of Medicine) หนังสือการแพทย์ขนาดมหึมาที่เขาเขียนขึ้นเมื่ออายุประมาณ 30 ปี ตำราเล่มนี้เป็นมากกว่าคู่มือแพทย์ทั่วไป เพราะมันเป็นการรวบรวม อธิบาย และจัดระบบความรู้ทางการแพทย์อย่างเป็นหมวดหมู่ ซึ่งยังไม่เคยมีใครทำมาก่อน อิบนุ ซีนาได้บรรยายโครงสร้างของร่างกายมนุษย์ การทำงานของอวัยวะต่าง ๆ วิธีการวินิจฉัยโรค การรักษาโดยใช้สมุนไพรและแร่ธาตุ รวมถึงการให้ความสำคัญกับสุขภาพจิตและอารมณ์ของผู้ป่วยอย่างที่ไม่มีใครกล้าเสนอมาก่อนในยุคนั้น
.
หนึ่งในแนวคิดล้ำสมัยที่สุดของเขาคือ การมองว่าร่างกายและจิตใจของมนุษย์เกี่ยวพันกัน การป่วยทางกายหลายครั้งมีรากจากภาวะจิตใจ และบางครั้งการรักษาไม่ใช่แค่ยาเท่านั้น แต่คือการเยียวยาความทุกข์ ความกลัว หรือความโศกเศร้าภายในจิตใจ เขายังแสดงความเข้าใจเรื่อง “โรคติดต่อ” และเสนอให้แยกผู้ป่วยออกจากคนอื่นในช่วงที่ยังไม่ทราบสาเหตุของโรค ซึ่งแนวคิดนี้ต่อมากลายเป็นต้นแบบของ “การกักตัว” (quarantine) ที่โลกใช้มาจนถึงปัจจุบัน
.
ตำรา Canon of Medicine ได้ถูกแปลเป็นภาษาละตินในช่วงศตวรรษที่ 12 และกลายเป็นตำราแพทย์มาตรฐานในยุโรปนานถึงหกร้อยปี มหาวิทยาลัยแพทย์ในอิตาลี ฝรั่งเศส และอังกฤษ ต่างใช้หนังสือเล่มนี้เป็นหลักในการสอน จนกระทั่งถึงยุคของการปฏิวัติวิทยาศาสตร์ในศตวรรษที่ 17 ความคิดของอิบนุ ซีนาก็ยังคงมีอิทธิพลไม่เสื่อมคลาย
.
ในช่วงบั้นปลายชีวิต อิบนุ ซีนายังคงเดินทางรับราชการ เขียนหนังสือ และรักษาผู้คน แม้สุขภาพจะแย่ลงจากการทำงานหนักและความเครียด เขาเสียชีวิตในปี ค.ศ. 1037 ที่เมืองฮามาดาน ประเทศอิหร่าน ด้วยวัยเพียง 57 ปี แต่ผลงานของเขากลับมีอายุยืนยาวกว่าศตวรรษ และยังคงส่องแสงในโลกวิชาการจนถึงทุกวันนี้
.
สำหรับโลกอิสลาม เขาคือปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่แห่งยุคทองของอิสลาม สำหรับยุโรป เขาคือรากฐานของการแพทย์ยุคใหม่ และสำหรับโลกทั้งใบ เขาคือแบบอย่างของนักวิทยาศาสตร์ผู้ไม่หยุดแสวงหาความรู้ เพื่อเยียวยาทั้งร่างกายและจิตใจของมนุษย์
อิบนุ ซีนาไม่ได้เพียงรักษาโรค เขารักษาความไม่รู้ของโลกในยุคมืด
และทำให้วิทยาศาสตร์กลายเป็นความหวังของมนุษยชาติ